مرتضى راوندى

344

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

و فساد مملكت در ايشان بسته است و ايشان از قبل پادشاه باشند و نه از قبل كس ديگر مزد و مشاهره ايشان بايد كه مهيا مىرسد از خزينه ، تا به فراغ دل حالها « 1 » مىنمايند تا هر حادثه كه تازه شود پادشاه داند و آنچ واجب درخورد آنكس باشد ناگاه پاداش و مالش و نواخت مىرساند آن پادشاه چون چنين باشد پيوسته مردمان بر طاعت حريص باشند و از تأديب پادشاه بترسند ، كس را زهرهء آن نباشد كه در پادشاهى عاصى تواند بود يابد تواند انديشيد كه صاحب خبر و منهى گماشتن از عدل و بيدارى و قوت راى پادشاه باشد در آبادان كردن مملكت » . فصل چهل و دوم : اندر آنك دو عمل ، يك مرد را نافرمودن و بيكاران را عمل فرمودن و محروم ناگذاشتن و عمل به مردمان پاك دين و شايسته دادن و بدمذهب و بدكيش را عمل نادادن و از خويش دور داشتن : پادشاهان بيدار و وزيران هشيار به همه روزگار دو شغل يك‌كس را نفرمودندى تا كار ايشان به نظام و رونق بودى از بهر آنك چون دو شغل به يك‌كس فرمايند ، هميشه نظام ازو خاسته بود و از اين دو يكى باخلل بود يا به تقصيرى راه يابد چون نيك نگاه كنى هر كه ، او دو شغل دارد همواره باخلل بود و او ملامت‌زده و رنجور و مقصر بود و هروقت كه يك مرد را دو شغل فرمايند آن بدين حوالت مىكند و اين بدان ، لاجرم كار ناكرده ماند » و مثل زده‌اند درين معنى كه خانه به دو كدبانو نارفته بود و كدخداى ويران ، هرآنگه كه وزير بىكفايت بود و پادشاه غافل ، نشانش آن باشد كه يك عامل را از ديوان دو عمل فرمايند و امروز كسى هست كه بىهيچ كفايتى ده عمل دارد و اگر شغل ديگر پديد آيد هم التماس كند و خواهد و انديشه نكنند كه اين مرد اهليت اين دارد يا نه و كافى است يا نه و دبيرى و تصرف و معاملت دارد يا نه و چندين شغل كه در خويشتن بپذيرد به سر برد « 2 » يا نه و چند مردمان جلد و كافى و شايسته و معتمد و معروف در خانها معطل نشسته و كس را تميز آن نباشد كه چرا بايد كه مجهولى بيكفايتى چند شغل بردست گرفته‌اند و معروفى و معتمدى يك شغل ندارد و محروم ماند ، خاصه كسانى را كه درين دولت حقوقيست و شايستگى و شهامت و امانت ايشان معلوم گشته است و عجب‌تر ازين همه آنك ، در همه روزگار شغل به كسى فرمودندى كه او پاك اعتقاد و اصيل و پارسا بودى و اگر انقياد و قبول و اجابت نكردى به كره و زور در گردن او كردندى ، لاجرم مال ضايع نشدى

--> ( 1 ) . جريانات و وقايع كشور ( 2 ) . انجام دهد